سخنران: جناب آقای متكی ، وزیر محترم امور خارجه
زمان: سه شنبه 16 بهمن ساعت 16 الی 18
تحولات سیاست خارجی ایران پس از پیروزی انقلاب شكوهمند اسلامی و لزوم تحقیق و پژوهش در این زمینه دستگاه سیاست خارجی كشور را به پایهریزی مركزی علمی و پژوهشی در خدمت به دستگاه دیپلماسی كشور هدایت نمود و بر همین اساس دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی وزارت امور خارجه در مهر ماه سال 1362، با هدف ارائه نظرات و دیدگاههای تحلیلی در جهت تدوین و تبیین سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران از طریق مطالعه، بررسی و تجزیه و تحلیل مسائل بینالمللی پایهگذاری شد. رویكرد اصلی این دفتر بهعنوان نهاد مطالعاتی و تحقیقاتی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، تحقیق و پژوهش در خصوص موضوعاتی است كه به نحوی با سیاست خارجی كشور ارتباط دارد. اهداف تعریف شده برای دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی را میتوان به قرار ذیل برشمرد:
- پژوهش و مطالعه در زمینه سیاست خارجی ؛
- ترویج ادبیات مربوط به دانش روابط بینالملل ؛
- كمك به اجرای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران.
اینك كه بیست و پنج سال از فعالیت این دفتر میگذرد، دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی یكی از مؤسسات معتبر منطقهای و بینالمللی محسوب می شود كه با بسیاری از مؤسسات مطالعاتی بینالمللی همكاری گسترده دارد. به مناسبت بیست و پنجمین سال فعالیت دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی مراسمی همزمان با ایام مبارك دهه فجر انقلاب اسلامی در تاریخ 16 بهمن 1386 با حضور جناب آقای متكی وزیر محترم امور خارجه و تعدادی از مقامات و همكاران وزارت امورخارجه، مدیران فعلی و سابق دفتر مطالعات، اساتید دانشگاهها، محققین و پژوهشگران، سفرا و كارداران مقیم تهران و نمایندگان رسانههای گروهی داخلی و خارجی برگزار گردید. در این مراسم علاوه بر جناب آقای دكتر متكی، به ترتیب آقایان دكتر محمدی، دكتر موسوی، دكتر لاریجانی، دكتر ملكی، دكتر صادق خرازی و دكتر موسوی گرمارودی سخنرانی نمودند. گزارش اهم مطالب سخنرانان به قرار ذیل میباشد:
جناب آقای دكتر محمدی معاون آموزش و پژوهش ضمن تبریك دهه مبارك فجر و نیز بیست و پنجمین سالگرد فعالیت دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی گفت: " دفتر مطالعات كه توسط دكتر محمد جواد لاریجانی تأسیس شد، بیانگر یك نهاد و اتاق فكر بود كه برای اولین بار در وزارت خارجه به وجود آمد."
ایشان اظهار امیدواری كرد كه بتوانیم سطح نو اندیشی در روابط بینالملل را در دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی بالا ببریم. ایشان، دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی و دانشكده روابط بینالملل را دو بال آموزشی و پژوهشی حوزه معاونت آموزش و پژوهش خواند و اظهار داشت: " امیدواریم كه به زودی بتوانیم در قالب دستاوردهای علمی پس پیروزی از انقلاب اسلامی یك بازنگری در همه نظریات و تئوریهای جهان غرب ارائه دهیم و اجازه ندهیم كه همانند گذشته، تنها غربیان حرفی برای گفتن داشته باشند. بلكه ما نیز به بركت انقلاب اسلامی و حاكمیت اسلام در این كشور، به تولید علم بپردازیم و در زمینه نظری و به ویژه در علوم سیاسی و روابط بینالملل تولید فكر كنیم. امید است كه دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی به عنوان یك مكتب فكری برای جمهوری اسلامی ایران بتواند رسالت خود را به بهترین نحو به انجام برساند."
جناب آقای دكتر موسوی مدیر كل دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی هدف از تأسیس دفتر مطالعات را یاری رسانی به سیاست جمهوری اسلامی ایران و پیشبرد آن از طریق ابزارهای پژوهشی، تحقیقاتی، كنفرانسها و میزگردها خواند و سپس خلاصهای از فعالیتهای دفتر مطالعات در 25 سال گذشته را به شرح ذیل اعلام كرد:
" انتشار 670 جلد كتاب در زمینههای مختلف علوم سیاسی، روابط بینالملل و مسائل كشورها و انتشار نشریات مختلف به زبانهای فارسی، انگلیسی، عربی، اسپانیولی و روسی ( مجله سیاست خارجی اولین مجله تخصصی سیاست خارجی در جمهوری اسلامی ایران است كه همچنان به فعالیت خود ادامه میدهد.) از جمله فعالیتهای دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی میباشد.
همچنین تشكیلات دفتر مطالعات برای پیشبرد اهداف خود در مقاطع مختلف و به موازات پیشرفت و قبول مسؤولیتها متحول شده است. در حال حاضر مراكز مختلفی از قبیل مراكز مطالعاتی آسیای مركزی و قفقاز، آسیا و اقیانوسیه، اروپا و آمریكا، آفریقا، خاورمیانه و خلیج فارس، اقتصاد بینالملل و انرژی و مطالعات نظری و پایه و همچنین مركز ارتباطات، تشكیلات و بدنه دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی میباشند. شورای راهبردی كه از ابتكارات آقای دكتر متكی میباشد، هر ماه جلسات متعددی را با حضور مقامات مختلفی از وزارت امور خارجه و مجلس شورای اسلامی برگزار میكند كه در آن عمدهترین مسائل مورد مطالعه، تحقیق و طراحی راهبرد قرار میگیرد و گزارشات آن به زودی منتشر خواهد شد.
شورای پژوهشی با همت آقای دكتر محمدی تشكیل شده و در حال حاضر پروژههای پژوهشی مختلف دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی در این شورا مورد بررسی قرار میگیرند. شورای كتاب نیز از دیگر تشكیلاتی است كه دفتر مطالعات از اعضای آن میباشد. دفتر مطالعات در خدمت سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران است و مسلماً گفتمانهایی كه در مسیر سیاست خارجی كشور حاكم میشود، بر عملكرد دفتر مطالعات تأثیر دارد. دفتر مطالعات خود را مؤظف میداند كه در چارچوب گفتمان سیاست خارجی كشور از طریق طراحیهای مختلف در پیشبرد برنامههای سیاست خارجی مشاركت كند. دفتر مطالعات با روحیهای سرشار از خوشبینی، میكوشد تا در راستای به ارمغان آوردن بهرهای برای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران گام بردارد. دفتر مطالعات خود را در راه مهرورزی كه از شعارهای دولت نهم است، وقف میكند و در این راه از تمام اندیشهها و از كسانی كه گفتگو را بهترین وسیله حل مشكلات میدانند، استقبال میكند."
جناب آقای دكتر لاریجانی بنیانگزار دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی، هدف از تأسیس این نهاد را توفیق سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران عنوان كرد و ملاك موفقیت آن را تأثیرگذاری در سیاست خارجی كشور دانست. وی از جناب آقای دكتر متكی و دكتر ولایتی و سایر دستاندركاران به خاطر توجه ویژه به دفتر تشكر و قدردانی كرد. وی از مشكلات وكمبودهای دفتر در ابتدای شروع به كار آن خاطراتی را نقل كرد و ضمن برشمردن برخی فعالیتهای تأثیرگذار این نهاد بر سیاست خارجی كشور از قبیل بهبود روابط با چین و سفر جناب آقای هاشمی به آن كشور، قطعنامه 598 و طراحی روابط پس از ماركسیسم با مسكو، نقش دفتر مطالعات را در خدمت به كشور ستود و اظهار داشت: " ارائه تصویر واقعبینانه و عالمانه از وضعیت جمهوری اسلامی ایران در جهان، به مؤسسات شرق شناسی و اسلام شناسی در سراسر دنیا، بهترین خدمت دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی به كشور خواهد بود." آقای لاریجانی اشاره نمود كه پس از واقعه 11 سپتامبر موسسات متعدد اسلام شناسی در كشورهای مختلف تأسیس شدند و لذا دفتر مطالعات میتواند منبع تغذیه مناسبی برای این مؤسسات باشد.
جناب آقای دكتر بروجردی شكوفایی دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی را مرهون انقلاب اسلامی دانست و اظهار داشت: " امیدواریم كه خداوند هم از بنیانگذاران این نهاد و هم به تمام یاریرسانان فكری به مسائل سیاست خارجی كشور حمایت نماید."
جناب آقای دكتر عباس ملكی مهمترین مسأله برای سیاست خارجی را تصمیم سازی صحیح دانست كه با تحلیل آگاهانه بر مبنای ارتباطات و اطلاعات میسر است. وی افزود: " بیش از 2500 موضوع وجود دارد كه وزارت امور خارجه میبایست به آنها بپردازد. توفیق در این مسیر نیازمند مدیریت صحیح است. دفتر مطالعات سیاسی كمك رسان تصمیم سازیها است. تأسیس مؤسسه چاپ و انتشارات و ایجاد مركز اسناد از دیگر اقدامات قابل توجه بود. در مجموع هماهنگی و حركت منسجم این مراكز، وزارت خارجه را در تحقق اهداف تعیینشده در سیاست خارجی كشور حمایت كرد."
وی در پایان، توجهات و عنایات ویژه دكتر ولایتی (وزیر سابق امور خارجه) و مهندس موسوی نخستوزیر وقت را یادآور شده و از كلیه مدیرانی كه در زمان مدیریت ایشان در دفتر مطالعات انجام وظیفه كردهاند قدردانی نمود. معاون سابق آموزش و پژوهش تلاش و كوشش شبانهروزی بخش خدمات دفتر جهت ایجاد و حفظ نمای آراسته و منظم دفتر را قابل تقدیر دانستند.
جناب آقای صادق خرازی از جناب آقای متكی (وزیر امور خارجه) و طراحان و مجریان مراسم تشكر كرد و در ادامه به نقش دفتر در بلوغ و توسعه سیاسی و اجتماعی اشاره نمود. آقای خرازی ضمن یادآوری حمایتهای مؤثر وزیر امور خارجه از دفتر مطالعات بر لزوم حفظ و تعالی جایگاه دفتر در عرصه داخلی و بینالملل و همچنین ارتقای سطح كیفی مطالعات و اقدامات انجام شده در این مركز تأكید نمود. آقای خرازی ضمناً برپایی دفتر مطالعات و گسترش فعالیتهای ارزشمند آن را مرهون خدمات بیدریغ بنیانگذاران و معاونان سابق دانسته و مراتب قدردانی خود را نسبت به آنها ابراز داشت.
آقای موسوی گرمارودی از شاعران معاصر و از محققان مركز سابق شرقشناسی و گسترش زبان فارسی در دفتر مطالعات، اشعاری در ذكر واقعه عاشورا و در رثای شهدای آن قرائت نمودند.
جناب آقای دكتر متكی وزیر امور خارجه ضمن خوشامدگویی به حضار و قدردانی از بنیانگذاران دفتر و معاونان سابق و فعلی آموزش و پژوهش وزارت خارجه اظهار داشتند:
در حركتهای فردی و تحولات اجتماعی دو ابزار اساسی در اولویت هستند:
1. تعیین هدف
2. توانمندی و امكانات اجرایی لازم برای نیل به هدف
فقدان هریك از این ظرفیتها تحقق هدف را غیرممكن میسازد. انقلاب اسلامی كه در پرتو درایت و راهبردهای مدبرانه بنیانگذار كبیر انقلاب به ثمر نشست طرح كلان استراتژی كشور را عرضه نمود. برای رسیدن به هدف اصلی انقلاب، تدوین استراتژی در سطوح مختلف ضروری به نظر میرسید. بر پایه همین مشرب فكری بنیانگذاران دفتر مطالعات سیاسی در هماهنگی با سیاست خارجی كلان كشور اقدام به تشكیل یك مركز فكر نمودند.
تحقق اهداف تعیینشده در نظام سیاسی كشور كه بالاترین اولویت آن ناظر بر حفظ منافع ملی است، ایجاب میكند تا براساس تحلیل شرایط و پدیدههای مختلف، تدابیر و رویكردهای متفاوتی در هر زمان اتخاذ شود. به عبارتی دولتها در چارچوب سیاستهای كلان كشور میتوانند استراتژیهای متباینی داشته باشند. چنانچه در بحث هستهای نیز این روند مشاهده شد: در مراحل اولیه، سیاست اعتمادسازی و تنشزدایی اعمال شد و پس از محققنشدن كامل خواستههای موردنظر، شكل جدیدی از مدالیته منطقی و قابل دفاع در گفتگو با آژانس طراحی و اجرا شد كه نتایج مثبت و ارزندهای دربرداشت. انتخاب هر دو مسیر براساس مطالعات دقیق و كارشناسی صورت گرفت. در دو ماه گذشته به نیمی از سؤالات پاسخ داده شد و باقی سؤالات هم در حال پاسخگویی است. البرادعی در 28 فوریه گزارش خود را از روند پاسخهای ایران ارائه خواهد كرد.
دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی از اعضای اصلی شورای راهبردی وزارت امور خارجه است. وظیفه اصلی این شورا ارائه راهكار در راستای اهداف تعریفشده در سیاست خارجی كشور است و براین اساس سعی شده است با حضور اعضای دفتر در جلسات این شورا، تحقیقات و پژوهشهای انجام شده در دفتر نیز براساس ضروریات و نیازهای كشور طراحی شوند.
اولین اصل دیپلماسی رفع تنش و حذف بحران از مرزهای كشور است. نتایج مطالعات فشرده و اعتمادسازی كه دفتر مطالعات در رابطه با موضوعات دو سوی شمال و جنوب ایران (آسیای مركزی و خلیجفارس) انجام داده مستقیماً بر دیپلماسی و رویكرد دولت مبنی بر گسترش روابط با كشورهای همسایه تأثیرگذار بوده است و بر پایه همین تحقیقات، اجلاس شورای همكاری خلیجفارس با حضور رئیسجمهور ایران برای اولین بار پس از 26 سال از شكلگیری این شورا و همچنین نشست موفقیتآمیز سران حاشیه خزر صورت میپذیرد. حتماً تصدیق میكنید كه حضور رئیس جمهور در اجلاس شورای همكاری خلیج فارس یك تحول بود.
اتحادیه اروپا و اخیراً اتحادیه آفریقا در مسیر همگرایی و همكاری، مسیری رو به رشد در پیش گرفتهاند. چنین ضرورت بااهمیتی در حال حاضر در آسیا احساس میشود. بهرغم هماهنگیهایی كه در سطح پارلمانی در این حوزه دیده میشود، براساس مطالعاتی كه میتواند در دفتر مطالعات انجام شود باید در راستای انسجام و همكاری بیشتر كشورهای آسیایی تحولی صورت گرفته و گامهای بلند و جدی برداشته شود. همكاری مطالعاتی، تبادل هیأتهای علمی و برگزاری نشستها و كنفرانسهای بینالمللی متقابل میتوانند برای فعالیت مشترك در حوزههای مورد علاقه مؤثر واقع شوند.
جناب آقای دكتر متكی در پایان از بانیان دفتر مطالعات، معاونان و مدیران كل سابق همچنین از برگزاركنندگان و حضار تشكر كردند.
ملاحظات :
- در حاشیه این مراسم نمایشگاه كتابی از دستاوردهای دفتر مطالعات برگزار گردید و همچنین تصاویری از كنفرانسها و میزگردهای برگزار شده توسط دفتر به نمایش درآمد.
- در این مراسم هدایایی از سوی دفتر مطالعات توسط جناب آقایان دكتر متكی و دكتر محمدی به مدیران كل سابق دفتر اهداء شد.
- سفرا و كارداران بیش از بیست و پنج كشور در تهران در این مراسم شركت نمودند.
