تحولات سیاست خارجی و تاثیر گسترده و عمیق آن در تمامی ابعاد بویژه بر منافع و امنیت ملی، اهمیت تحقیق و پژوهش در این زمینه را دو چندان ساخته و این امر دستگاه سیاست خارجی كشور را به پایه ریزی مركزی علمی و پژوهشی كه در خدمت دستگاه دیپلماسی كشور باشد، رهنمون ساخت.
دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی وزارت امور خارجه در مهر ماه سال 1362، با هدف ارائه نظرات و دیدگاههای تحلیلی در جهت تدوین و تبیین سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران از طریق مطالعه، بررسی و تجزیه و تحلیل مسائل بینالمللی پایه گذاری شد.
دفتر مطالعات را میتوان نهاد مطالعاتی و تحقیقاتی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران برشمرد. رویكرد اصلی این موسسه، تحقیق و پژوهش در خصوص موضوعاتی است كه به نحوی با سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران ارتباط دارد. در این چارچوب پژوهش در زمینه های سیاسی، بینالمللی، حقوقی و اقتصادی و موضوعات كلان و راهبردی جایگاه ویژه دارد. دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی امروز یكی از موسسات معتبر منطقهای و بینالمللی محسوب می شود كه با بسیاری از موسسات مطالعاتی بینالمللی در زمینه برگزاری همایش و میزگرد، تبادل هیاتهای علمی و انجام پروژه های تحقیقاتی همكاری گسترده دارد.
اهداف
دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی وزارت امور خارجه كمك به توسعه دانش روابط بینالملل و اعتلای ادبیات سیاست خارجی را از وظایف اصلی خود میشمارد، كه این مقصود از طریق بسترسازی برای بحث و تبادل نظر، تشویق پژوهش و مطالعه، ارائه و نیز انتشار تحلیلها و نظرات در باره سیاست خارجی عملی می گردد.
اهداف تعریف شده برای دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی را می توان به قرار ذیل برشمرد:
• پژوهش و مطالعه در زمینه سیاست خارجی ؛
• ترویج ادبیات مربوط به دانش روابط بینالملل ؛
• كمك به اجرای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران.
تشكیلات
دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی یكی از ادارات كل زیر مجموعه معاونت آموزش و پژوهش وزارت امور خارجه است كه بخشهای مختلف آن به قرار ذیل می باشد:
الف) مدیر كل- مدیریت دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی بر عهده مدیركل است كه به پیشنهاد معاون آموزش و پژوهش، از سوی وزیر امور خارجه، تعیین میگردد.
ب) معاون پژوهشی - كلیه فعالیتهای پژوهشی و مطالعاتی و هماهنگی بین بخشهای مختلف مطالعاتی از طریق معاونت پژوهشی صورت می پذیرد.
ج) معاون اجرایی- هماهنگی لازم در خصوص امور اجرایی، اداری، مالی و پشتیبانی از طریق معاون اجرایی دفتر صورت میپذیرد.
د) مراكز مطالعاتی- دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی در راستای عملی نمودن اهداف خود دارای مراكز مختلف مطالعاتی میباشد. این مراكز بدنه اصلی امور جاری دفتر را در تمامی ابعاد تشكیل می دهند. كادر علمی و تحقیقاتی این مراكز متشكل از كارشناسان وزارت امور خارجه، سفرا و دیپلماتهای ارشد، اساتید دانشگاهها و یا محققان و صاحبنظران امور سیاسی و بینالمللی است. مراكز مذكور عبارتند از :
- مركز مطالعات آسیا و اقیانوسیه
- مركز مطالعات آسیای مركزی و قفقاز
- مركز مطالعات آفریقا
- مركز مطالعات اروپا
- مركز مطالعات آمریكا
- مركز مطالعات انرژی و اقتصاد بین الملل
- مركز مطالعات خاورمیانه و خلیج فارس
- مركز مطالعات استراتژیك
- مركز ارتباطات و اطلاعات
فعالیت ها
عمدهترین فعالیتهای دفتر در راستای اهداف مورد اشاره را میتوان به شرح ذیل برشمرد:
الف. میزگرد و نشست
میزگرد و نشست مشترك بین دفتر مطالعات و موسسات مطالعاتی دیگر كشورها كه در آن موضوعات دو جانبه و چند جانبه مورد بحث و تبادل نظر قرار میگیرد از مهمترین كاركردهای این دفتر در طی سالهای اخیر است. در تقویم سالیانه دفتر همواره توجه به چنین نشست های شده است و این رویكرد از سوی موسسات مطالعاتی و تحقیقاتی مشابه خارجی مورد استقبال قرار گرفته است. سالانه بطور متوسط بیش از سی میزگرد مشترك دو جانبه از سوی دفتر مطالعات برگزار شده است.
ب. همایش بینالمللی
دفتر مطالعات برگزاری همایش های بینالمللی پیرامون موضوعات در دستور كار سیاست خارجی را مد نظر دارد. از سالها قبل برگزاری سالانه دو همایش بینالمللی خلیج فارس و آسیای مركزی و قفقاز مورد پیگیری دفتر مطالعات بوده كه تاكنون نوزده همایش بینالمللی خلیج فارس و هفده همایش بینالمللی آسیای مركزی و قفقاز برگزار گردیده است.
دو همایش بینالمللی مورد اشاره كه به لحاظ اهمیت در تقویم كنفرانسهای بینالمللی جهان درج و مورد استقبال صاحبنظران سیاسی و بینالمللی قرار گرفته است، هر سال به یك موضوع خاص در ارتباط با مسائل مناطق مذكور اختصاص مییابد.
از سوی دیگر در راستای تحولات منطقهای و جهانی، همایش های بینالمللی دیگر پیرامون موضوعات حساس نیز برگزار شده است. برگزاری همایش بینالمللی جهان اسلام : چالشها و فرصتها (1382)، انرژی و امنیت در اقیانوس هند (1382)، تجدید ساختار سازمان ملل متحد (1383) ، امنیت و انرژی : دیدگاه آسیایی (اسفند 84 ) بررسی ابعاد تجاوزات رژیم صهیونیستی به لبنان (مرداد 85 )، بررسی هلوكاست (آذر 85) ، تحولات امریكای لاتین (اسفند 85) و فعالیتهای صلح آمیز هسته ای ایران (اسفند 86) ، كنفرانس خلع سلاح و ان پي تي(فروردين 89)، جشن جهاني نوروز( فروردين 89)، بخشی از فعالیتهای دفتر در زمینه برگزاری همایشهای بینالمللی است.
ج . پروژه های تحقیقاتی
تعریف و اجرای پروژههای تحقیقاتی در زمینه موضوعات سیاسی و بینالمللی از دیگر وظایف و مسئولیتهای این دفتر است. پروژهها كه توسط كارشناسان و صاحبنظران وزارت امور خارجه، اساتید دانشگاه و پژوهشگران انجام میگیرد، منطبق با سیاستهای كاربردی وزارت امور خارجه و قابل استفاده و بهره برداری برای موسسات معتبر علمی و دانشگاهی كشور است.
د . سخنرانی
از متداولترین فعالیتهای دفتر فراهم آوردن امكان استفاده از حضور شخصیتهای علمی و سیاسی از طریق برنامه ریزی سخنرانی آنها در ارتباط با موضوعات متنوع بینالمللی است. برای چنین سخنرانیهایی از شخصیت های سیاسی و بینالمللی داخلی و خارجی دعوت به عمل میآید. دفتر مطالعات همچنین از حضور میهمانان برجسته خارجی و دیپلماتهای مقیم جهت ایراد سخنرانی در جلسات دفتر استفاده مینماید.
ه . همكاریهای علمی و فعالیتهای ترویجی
دفتر مطالعات در راستای فعالیتهای خود با موسسات و مراكز معتبر داخلی و خارجی و دانشگاهها همكاری مطالعاتی و علمی دارد. این همكاریها در قالب اجرای مشترك طرح های تحقیقاتی، تبادل محقق، برگزاری مشترك میزگرد یا همایش، تبادل مجله و كتاب، برگزاری دورههای كوتاه مدت علمی - پژوهشی و شركت در كنفرانسها و میزگردها و مصاحبههای علمی صورت می پذیرد.
و . شوراها و جلسات داخلی
دفتر مطالعات در چهارچوب سه شورا شامل : شورای كتاب ، شورای پژوهشی و شورای راهبردی نیز فعالیت دارد. جلسات هفتگی اطاق فكر درخصوص مسائل مختلف سیاسی و بین المللی و جلسات هفتگی روسای گروههای مطالعاتی نیز از دیگر نشستهای دائمی دفتر می باشند.
ز . انتشارات
دفتر مطالعات دستاوردهای علمی - تحلیلی خود را از طریق انتشار نشریه، بولتن، كتاب و گزارش در اختیار تصمیم سازان سیاست خارجی كشور و علاقمندان به مباحث بین المللی قرار میدهد. مهمترین انتشارات دفتر بشرح ذیل می باشند:
* فصلنامه سیاست خارجی
انتشار این فصلنامه از سال 1365 با هدف پیشبرد ادبیات سیاست خارجی در كشور و نیز ایجاد فضایی مناسب برای عرضه نظریات اندیشمندان و صاحبنظران روابط بینالملل و رشتههای وابسته به آن آغاز شدهاست. این فصلنامه دربرگیرنده مباحث پایه، سیاسی، روابط بینالملل، حقوق بینالملل، سازمانهای بینالمللی، فرهنگی، سیاسی و تاریخی است و جایگاه ویژهای نزد پژوهشگران علوم سیاسی و بینالمللی دارد.
* فصلنامه مطالعات آسیای مركزی و قفقاز
انتشار این فصلنامه از سال 1371 و متعاقب فروپاشی شوروی و تشكیل كشورهای مستقل مشترك المنافع آغاز شد. هدف این نشریه افزایش سطح علمی و فنی دانش پژوهان نسبت به مسائل سیاسی، اقتصادی ، فرهنگی، جامعه شناسی، قوم شناسی و زبان شناسی منطقه آسیای مركزی و قفقاز است.
* فصلنامه ایرانی امور بینالمللی( به زبان انگلیسی)
این فصلنامه، به زبان انگلیسی از سال 1367 منتشر میشود و هدف آن مطلع ساختن محققان خارجی از دستاوردهای تحقیقاتی كشور پیرامون موضوعات مختلف سیاست خارجی و روابط بین الملل است.
* مجله مطالعات آفریقا
با توجه به جایگاه و اهمیت قاره افریقا در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، انتشار نشریه ای در این خصوص در سال 1373 از سوی دفتر مطالعات راهاندازی شد. این نشریه در برگیرنده مقالات و گزارشهای گوناگون پیرامون تحولات این قاره و نیز دیدگاههای سیاسی و بینالمللی محافل علمی و دیپلماتیك كشور در این خصوص است.
* مجله آمودریا (به زبان روسی)
ارائه اطلاعات و تحلیلها در خصوص كشورهای منطقه آسیای مركزی و قفقاز و كمك به ارتقای مباحث آكادمیك در این كشورها، از اهداف انتشار این مجله است. این نشریه به دو زبان انگلیسی و روسی منتشر و توزیع آن عمدتا خارج از كشور بویژه در كشورهای منطقه آسیای مركزی و قفقاز است.
* ماهنامه رویدادها و تحلیلها
این ماهنامه، داخلی و حاوی مقالات و گزارشهایی در زمینه تحلیل تحولات و مباحث روز، فعالیتهای دفتر مطالعات و گزارشهای انتخابی از ادارات مركزی وزارت امور خارجه و نمایندگیهای جمهوری اسلامی ایران در خارج از كشور میباشد. ماهنامه مذكور بصورت الكترونیكی نیز برای مشتركین ارسال می گردد. علاوه بر آن یك بولتن تحلیلی هفتگی نیز بصورت مجله الكترونیكی منتشر و در اختیار مشتركین قرار می گیرد.
* انتشار كتاب
تالیف و ترجمه كتاب در خصوص موضوعات گوناگون بینالمللی یكی از سیاستهای راهبردی دفتر در زمینه ترویج دانش سیاسی و دیپلماتیك می باشد. سالانه دهها موضوع كه همگی حاصل تحقیقات كارشناسان دفتر و دیگر محققان و اساتید دانشگاه ها است انتشار می یابد. به علاوه مجموعه مقالات همایشهای بینالمللی و میزگردهای برگزار شده از سوی دفتر نیز به صورت كتاب منتشر می شود. همچنین دفتر مطالعات از سالها قبل مجموعه ای تحت عنوان مباحث كشورها و سازمانهای بین المللی را آغاز كرده كه به «كتاب سبز» شهرت یافته اند. تاكنون بیش از یكصد و سی عنوان از این كتابها انتشار یافته است.
* ارتباط با دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی:
تلفن: 22802656 و 22802641
فاكس : 22802649
پست الكترونیكی: cominfo@ipis.ir
پایگاه اینترنتی: www.ipis.ir
آدرس : تهران، خیابان شهید باهنر (نیاوران) ، خیابان شهید آقایی، دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی
صندوق پستی: 1793 / 19395
