خاورمیانه بیست سال پس از یازده سپتامبر؛ آیا درس های کافی از بی ثباتی آموخته است؟

خاورمیانه بیست سال پس از یازده سپتامبر؛ آیا درس های کافی از بی ثباتی آموخته است؟

یکشنبه ۲۵ مهر ۱۴۰۰
پس از افغانستان، خاورمیانه در زمره مناطقی بود که بیشترین تاثیر را از تحولات یازده سپتامبر پذیرفت. اشغال عراق، افزایش حضور نظامی آمریکا در منطقه، جنگ داخلی سوریه، و بهاری که زود به خزان عربی تبدیل شد، ظهور و سقوط داعش و ... برخی از مهمترین تحولاتی بود که مستقیم و غیر مستقیم تحت تاثیر حوادث ۱۱ سپتامبر شکل گرفتند. در این پادکست تلاش خواهد شد تاثیر ۱۱ سپتامبر بر مسائل خاورمیانه و هزینه های آن برای خاورمیانه مورد بحث قرار گیرد. در این پادکست در خدمت سه تن از اساتید برجسته مسائل خاورمیانه هستیم. جناب آقای صباح زنگنه؛ نماینده پیشین ایران در سازمان کنفرانس اسلامی و صاحب نظر در مسائل خاورمیانه، جناب آقای دکتر حسن احمدیان، متخصص مسائل خاورمیانه و عضو هیات علمی دانشکده مطالعات جهان در دانشگاه تهران؛ جناب آقای فردوسی پور؛ سفیر سابق جمهوری اسلامی در اردن، و کارشناس ارشد مسائل خاورمیانه. سوالات و موضوعات: عراق امروز چه تفاوت ها و تشابهاتی با عراق ۱۷ سال پیش دارد؟ این کشور چه هزینه هایی پرداخت کرده و چه دستاوردهایی داشته است؟ گروه های خشونت گرا تا چه حد درک واقعی از مناسبات بین المللی دارند و در حال حاضر وضعیت حضور و نفوذ آمریکا در سرزمین های عربی چگونه است؟ حوادث ۱۱ سپتامبر چه تاثیری بر مسئله فلسطین گذاشت؟ چرا ایران علیرغم نقش مهمی که در مبارزه با تروریسم داشته نتوانسته این نقش خود را به یک دستاورد بین المللی ترجمه کند؟ داعش چگونه شکل گرفت و چه هزینه هایی بر منطقه تحمیل کرد؟ نقش کشورهای منطقه در شکل گیری آن چه بود؟ مهمترین برندگان جنگ و بی ثباتی در خاورمیانه چه کسانی بوده اند؟مهمترین ریشه های بی ثباتی در منطقه را چگونه می توان دسته بندی کرد؟ و چگونه می توان خاورمیانه ای باثبات و توسعه یافته داشت؟
در دو سه ماه گذشته تحولات افغانستان از پیش بینی کارشناسان پیشی گرفت. در این پادکست به منظور مرور تحولات اخیر و بررسی چشم انداز آینده در خدمت سه تن از صاحبنظران برجسته و باسابقه دفتر مطالعات و وزارت امور خارجه در حوزه افغانستان هستیم: جناب آقای ملاعبدالهی، جناب آقای قادری و جناب آقای فرجاد. در این پادکست سوالات و موضوعات ذیل مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفته است: • چه عواملی به شکست آمریکا در افغانستان کمک کرد؟ • جنگ و اشغال طی بیست سال گذشته چه هزینه ها و دستاوردهایی برای افغانستان به همراه داشت؟ • آیا اساسا دولت سازی در افغانستان هدفی قابل دستیابی بود یا اینکه آمریکا راه اشتباهی پیمود؟ • آیا طالبان موفق به تشکیل یک دولت مرکزی قوی در افغانستان خواهد شد؟ • آیا بدون دولتی فراگیر دستیابی به صلح و توسعه پایدار در افغانستان ممکن است؟ • آیا گروه های افراطی عربی مجددا به افغانستان صادر خواهند شد؟ • و همسایگان افغانستان چگونه می توانند به خاتمه یافتن دور باطل خشونت در این کشور کمک کرده و زمینه صلح و توسعه پایدار در افغانستان را فراهم کنند؟
ویلیام پری وزیر دفاع آمریکا از ۹۴ تا ۹۷ و استاد دانشگاه استنفورد در مقاله ای در اولین شماره مجله فارین افیرز پس از ۱۱ سپتامبر که همزمان با حمله به افغانستان منتشر شده می نویسد: آمریکا "در حال ساختن اراده ای خشمگینانه an angry resolveبرای پاسخگویی به این خشونت علیه بشریت است..."بر اساس این گفته و مطالب بسیاری که در این خصوص منتشر شده، آنچه مسلم است ۱۱ سپتامبر احساسات مقامات و مردم آمریکا را برانگیخت و به غلبه احساسات بر تصمیم گیری های مهم دامن زد. ادبیاتی کاملا احساسی بر سیاست خارجی آمریکا غالب کرد و دولت و جامعه را به سمت دو جنگی سوق داد که امروز بر اساس تمامی ارزیابی ها به کاهش وزن و جایگاه بین المللی آمریکا منجر شده است. هزینه های این تصمیمات احساسی را نه فقط مردم آمریکا، بلکه بسیاری در اروپا، آسیا و آفریقا تا اقیانوسیه پرداختند. اما این رفتار احساسی بیش از همه محیط امنیتی ایران را دگرگون کرد و هزینه های هنگفتی بر افغانستان و عراق تحمیل نمود که هنوز ادامه دارد. طی چند پادکست در نظر داریم تاثیر ۱۱ سپتامبر بر جامعه، دولت و سیاست خارجی و امنیتی آمریکا، افغانستان، عراق و خلیج فارس و خاورمیانه را مورد بررسی قرار دهیم. در اولین پادکست در خدمت دو نفر از اساتید برجسته مطالعات آمریکا، جناب آقای دکتر سجادپور، رئیس مرکز مطالعات سیاسی و بین المللی و جناب آقای دکتر میریوسفی، کارشناس ارشد مرکز مطالعات سیاسی و بین المللی هستیم. در این گفتگو پرسش های ذیل مورد بحث قرار گرفته است:۱- تا چه حد با این گفته ویلیام پری موافقید که ۱۱ سپتامبر خشم آمریکا را بر انگیخت و مبتنی بر آن تصمیم گرفت؟ ۲- خشم ناشی از حملات ۱۱ سپتامبر چه تاثیری بر گفتمان فکری سیاست خارجی آمریکا پس از ۱۱ سپتامبر بر جای گذاشت.۳- حملات ۱۱ سپتامبر چه تاثیرات ساختاری، نهادی و قانونی در امریکا برجای گذاشت؟ ۴- گفتمان ضد تروریسم چه تاثیری بر رشد جریان راست در آمریکا داشته است؟۵- جنگ علیه تروریسم چه تاثیری بر راهبرد کلان آمریکا طی بیست سال گذشته داشت و چگونه اولویتهای سیاست خارجی این کشور را شکل داد؟ ۶- آمار و ارقام مختلفی در خصوص هزینه های سیاست های آمریکا پس از ۱۱ سپتامبر گفته می شود. ارزیابی شما از هزینه های سیاست های آمریکا پس از ۱۱ سپتامبر چیست و این سیاست ها و هزینه ها چه تاثیری بر جایگاه جهانی آمریکا بر جای گذاشت؟ ۷- با توجه به اینکه از دل ۱۱ سپتامبر و اقدامات هیجانی آمریکا پس از آن داعش متولد شد، آیا می توان دوره پس از ۱۱ سپتامبر را با خروج آمریکا از افغانستان خاتمه یافته تلقی کرد؟