راهبرد امنیت ملی ایالات متحده در نوامبر ۲۰۲۵ نشان‌دهنده گذار آشکار آمریکا از درک سنتی امنیت ملی به درکی فناورمحور است. در این سند، فناوری‌های پیشرفته دیگر به‌عنوان حوزه‌ای صرفاً اقتصادی یا علمی تلقی نمی‌شوند، بلکه به‌مثابه زیربنای اصلی قدرت ملی، ابزار بازدارندگی و عنصر تعیین‌کننده در رقابت قدرت‌های بزرگ معرفی می‌گردند. ایالات متحده در این راهبرد، فناوری را به‌طور مستقیم با بقا، رفاه و جایگاه جهانی خود پیوند می‌زند و آن را در مرکز محاسبات امنیت ملی قرار می‌دهد. در این چارچوب، فناوری‌هایی نظیر هوش مصنوعی، نیمه‌هادی‌ها، محاسبات کوانتومی، زیست‌فناوری، سامانه‌های خودمختار و زیرساخت‌های دیجیتال، نقش راهبردی پیدا می‌کنند. این گزارش با تکیه بر متن راهبرد امنیت ملی ۲۰۲۵، به تحلیل جایگاه فناوری در نگاه آمریکا، منطق رقابت فناورانه با چین، نقش متحدان و ارتباط این مؤلفه‌ها با مسئله حساس تایوان می‌پردازد.

فناوری به‌عنوان ستون قدرت ملی آمریکا
راهبرد امنیت ملی ۲۰۲۵ فناوری را در کنار اقتصاد، انرژی، صنعت دفاعی و توان نظامی، به‌عنوان یکی از ارکان اصلی قدرت ملی ایالات متحده تعریف می‌کند. در این نگاه، برتری فناورانه شرط لازم برای حفظ برتری اقتصادی و نظامی آمریکاست. سند تصریح می‌کند که آینده رشد اقتصادی، نوآوری صنعتی و توان رقابتی آمریکا به میزان سرمایه‌گذاری، بومی‌سازی و حفاظت از فناوری‌های پیشرفته وابسته است.

ایالات متحده فناوری را نه یک حوزه مستقل، بلکه شبکه‌ای به‌هم‌پیوسته از ظرفیت‌های صنعتی، علمی و زیرساختی می‌بیند. از این منظر، پیشرفت در هوش مصنوعی بدون دسترسی به نیمه‌هادی‌های پیشرفته، انرژی ارزان، زیرساخت‌های محاسباتی و نیروی انسانی متخصص ممکن نیست. به همین دلیل، راهبرد امنیت ملی بر بازسازی پایگاه صنعتی، حفاظت از مالکیت فکری و کاهش وابستگی‌های راهبردی در زنجیره‌های تأمین فناوری تأکید می‌کند. در قسمتی از این سند می‌خوانیم:
We want to remain the world’s most scientifically and technologically advanced and innovative country, and to build on these strengths.

پیوند فناوری‌های پیشرفته با امنیت ملی و قدرت نظامی
در سند راهبرد امنیت ملی ۲۰۲۵، فناوری‌های پیشرفته نقشی محوری در تحول قدرت نظامی ایفا می‌کنند. آمریکا بر این باور است که برتری نظامی آینده کمتر به شمار نیروها و بیشتر به کیفیت فناوری، سرعت تصمیم‌گیری و یکپارچگی سامانه‌ها وابسته خواهد بود. فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی، سامانه‌های خودمختار، محاسبات پیشرفته و شبکه‌های ارتباطی امن، به‌عنوان عوامل افزایش‌دهنده قدرت نظامی معرفی می‌شوند. این سند نشان می‌دهد که میدان‌های نبرد آینده داده‌محور، شبکه‌محور و فناورمحور خواهند بود. برتری فناورانه به آمریکا امکان می‌دهد چرخه تصمیم‌گیری سریع‌تری داشته باشد، تهدیدها را زودتر شناسایی کند و پاسخ‌هایی دقیق‌تر و کم‌هزینه‌تر ارائه دهد. از این رو، سرمایه‌گذاری در فناوری نه‌تنها برای بازدارندگی، بلکه برای جلوگیری از درگیری‌های پرهزینه نیز ضروری تلقی می‌شود.

رقابت فناورانه با چین: منطق و ابزارها
راهبرد امنیت ملی ۲۰۲۵، چین را اصلی‌ترین رقیب فناورانه و ژئوپلیتیک ایالات متحده معرفی می‌کند. این رقابت صرفاً بر سر سهم بازار یا رشد اقتصادی نیست، بلکه بر سر تعیین قواعد، استانداردها و معماری فناوری‌های آینده است. آمریکا چین را کشوری می‌داند که از ترکیب حمایت دولتی، ظرفیت صنعتی و فناوری‌های نوین برای به چالش کشیدن برتری آمریکا استفاده می‌کند.

نگرانی اصلی واشنگتن از مدل توسعه فناورانه چین ناشی می‌شود؛ مدلی که بر یارانه‌های دولتی، ادغام بخش خصوصی با ساختارهای امنیتی و استفاده راهبردی از فناوری برای نفوذ خارجی متکی است. در پاسخ، آمریکا مجموعه‌ای از ابزارها را به‌کار گرفته است که شامل کنترل صادرات فناوری‌های حساس، محدودسازی دسترسی به نیمه‌هادی‌های پیشرفته، کاهش وابستگی زنجیره‌های تأمین و افزایش سرمایه‌گذاری داخلی در تحقیق و توسعه می‌شود. هدف از این اقدامات، کند کردن پیشرفت چین در فناوری‌های حیاتی و حفظ فاصله فناورانه آمریکا در بلندمدت است.

نقش متحدان و ائتلاف‌های فناورانه
راهبرد امنیت ملی ۲۰۲۵ تأکید می‌کند که رقابت فناورانه بدون همکاری با متحدان قابل مدیریت نیست. در نتیجه واشنگتن به‌دنبال ایجاد یک معماری ائتلافی در حوزه فناوری با اروپا، ژاپن، کره جنوبی، استرالیا، هند و سایر شرکای کلیدی است که در آن، استانداردها، مقررات، زنجیره‌های تأمین و سیاست‌های صادراتی میان کشورهای همسو هماهنگ شود. این رویکرد به آمریکا امکان می‌دهد وزن اقتصادی و فناورانه خود را با متحدان تجمیع کرده و در برابر رقبا مزیت ساختاری ایجاد کند.
توافقات هوش مصنوعی با برخی کشورهای حوزه خلیج فارس در سال ۲۰۲۵ نمونه‌ای از این رویکرد است که در آن، آمریکا تلاش می‌کند جایگزین فناورانه‌ای جذاب‌تر و امن‌تر از گزینه‌های چینی ارائه دهد و هم‌زمان شبکه‌ای از شرکای فناورانه وابسته به اکوسیستم آمریکایی ایجاد کند. رقابت آمریکا و چین در این حوزه ماهیتی بلندمدت و ساختاری دارد و به‌احتمال زیاد به شکل‌گیری نظم دیجیتال قطبی‌شده منجر خواهد شد .‍‍ در چنین نظمی، کشورها ناگزیر خواهند بود میان اکوسیستم‌های فناورانه رقیب انتخاب کنند و هوش مصنوعی به یکی از اصلی‌ترین ابزارهای قدرت، بازدارندگی و نفوذ در نظام بین‌الملل آینده تبدیل خواهد شد.

در بخشی از این سند می‌خوانیم:

"We want to ensure that U.S. technology and U.S. standards—particularly in AI, biotech, and quantum computing—drive the world forward."

تایوان، فناوری و توازن قوا در هند - اقیانوس آرام
تایوان در راهبرد امنیت ملی ۲۰۲۵ جایگاهی ویژه دارد، زیرا نقطه تلاقی ژئوپلیتیک و فناوری محسوب می‌شود. اهمیت این جزیره صرفاً به موقعیت جغرافیایی آن محدود نیست، بلکه به نقش حیاتی آن در زنجیره جهانی نیمه‌هادی‌ها و فناوری‌های پیشرفته بازمی‌گردد. از نگاه آمریکا، تسلط چین بر تایوان می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای برای امنیت فناوری، اقتصاد جهانی و توازن قوا در منطقه هند – اقیانوس آرام داشته باشد.
ایالات متحده تایوان را بخشی کلیدی از معماری بازدارندگی خود در منطقه می‌داند. حفظ وضع موجود در تنگه تایوان و جلوگیری از تغییر یک‌جانبه آن، به‌طور مستقیم با حفظ دسترسی به فناوری‌های حیاتی و جلوگیری از اختلال در زنجیره‌های تأمین جهانی مرتبط است. در این چارچوب، برتری فناورانه آمریکا و متحدانش، به‌ویژه در حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی، سامانه‌های خودمختار و نیمه‌هادی‌ها، نقشی اساسی در افزایش هزینه‌های هرگونه اقدام نظامی ایفا می‌کند.

نتیجه‌گیری
راهبرد امنیت ملی ایالات متحده در سال ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که فناوری به محور اصلی سیاست قدرت آمریکا تبدیل شده است. این سند، رقابت فناورانه را در مرکز رقابت ژئوپلیتیک قرار می‌دهد و آن را عامل تعیین‌کننده در آینده اقتصاد، امنیت و نظم بین‌المللی می‌داند. در این چارچوب، چین به‌عنوان رقیب اصلی و تایوان به‌عنوان یکی از حساس‌ترین نقاط تلاقی فناوری و ژئوپلیتیک مطرح می‌شوند. در مجموع، می‌توان گفت که آمریکا در حال حرکت به‌سوی نظمی است که در آن، برتری فناورانه ـ بیش از ابزارهای سنتی قدرت ـ جایگاه کشورها را در نظام بین‌الملل آینده تعیین خواهد کرد. فناوری نه‌تنها ابزار رشد و رفاه، بلکه مؤلفه‌ای بنیادین از امنیت ملی تلقی می‌شود.
نکات کلیدی
• تجربه آمریکا نشان می‌دهد که فناوری باید به‌عنوان مسئله‌ای کلان و فرابخشی در سیاست‌گذاری امنیت ملی دیده شود، نه صرفاً موضوعی تخصصی یا صنعتی. تدوین راهبرد ملی فناوری با پیوند روشن میان اقتصاد، امنیت و سیاست خارجی ضرورتی اساسی است.
• رقابت فناورانه بدون زیرساخت صنعتی، انرژی پایدار و زنجیره تأمین امن امکان‌پذیر نیست. سرمایه‌گذاری هم‌زمان در فناوری‌های پیشرفته و زیرساخت‌های پشتیبان آن‌ها اهمیت حیاتی دارد.
• شکل‌گیری نظم جهانی قطبی‌شده در حوزه فناوری به این معناست که کشورها با فشار انتخاب میان اکوسیستم‌های فناورانه رقیب مواجه خواهند شد. مدیریت این وضعیت نیازمند دیپلماسی فناورانه فعال و کاهش آسیب‌پذیری‌های راهبردی است.
• پیوند فناوری و ژئوپلیتیک، همان‌گونه که در مسئله تایوان مشاهده می‌شود، نشان می‌دهد که فناوری‌های پیشرفته می‌توانند هم ابزار بازدارندگی و هم عامل تشدید بحران باشند. درک این پیوند برای طراحی سیاست‌های واقع‌بینانه در محیط بین‌المللی آینده ضروری است.

مهدی سلامی کارشناس مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی

(مسئولیت محتوای مطالب برعهده نویسندگان است و بیانگر دیدگاه‌های مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی نیست)