کنفرانس تاریخ روابط خارجی، تنها کنفرانسی است که بهصورت تخصصی در این حوزه در سپهر علمی و دانشگاهی کشور برگزار میشود و خوشبختانه امروز به یک کنگره گستردهتر در حوزه تاریخ روابط خارجی و سیاست خارجی تبدیل شده است. انشاءالله از سال آینده، این رویداد در قالبی منسجمتر و با روحیهای وحدتیافته ادامه خواهد یافت.
یکی از ظرفیتهای بیبدیل وزارت امور خارجه، وجود بیش از ۵۰ میلیون سند تاریخی در مرکز اسناد است. این اسناد، گنجینهای ارزشمند و معدنی غنی برای پژوهشگران محسوب میشوند؛ اما متأسفانه به دلایل ساختاری و مدیریتی، تاکنون کمتر مورد استفاده قرار گرفتهاند. ما بر روی معدنی نشستهایم که بهدرستی از آن بهرهبرداری نکردهایم و این خود نوعی کفران نعمت است.
امروز با اقداماتی که انجام شده، از جمله دیجیتالسازی و فراهم شدن دسترسیهای پژوهشی، این امکان وجود دارد که پژوهشگران با رضایت کامل، به این اسناد مراجعه کنند، آنها را استخراج، منتشر و در اختیار جامعه فکری و علمیکشور قرار دهند. این گنجینه باید در خدمت اندیشه و تولید دانش قرار گیرد.
نگاه کوریدوری به حضور ایرانیان در جهان، نگاهی عمیق و ریشهدار در تاریخ تمدنی ایران است. اگر به دوره هخامنشیان بازگردیم، میبینیم که ایرانیان نخستین تمدنی بودند که «جاده شاهی» را بهعنوان شبکهای منظم از راههای مواصلاتی بنیان گذاشتند. امپراتوری هخامنشی از شرق تا غرب، در حدود چهارده روز قابل پیمایش بود و همین امر موجب شکلگیری کاروانسراها، چاپارخانهها و نظام ارتباطی پیشرفته شد.
این جاده که بعدها در قرن هفدهم میلادی توسط اروپاییان «جاده ابریشم» نام گرفت، در اصل همان جاده شاهی بود که از مرزهای شرقی وارد ایران میشد، تا قزوین امتداد مییافت و سپس به دو شاخه بغداد و آناتولی تقسیم میشد. در کنار آن، مسیر مهم دیگری نیز وجود داشت که از بندرعباس آغاز میشد و تا آسیای مرکزی و مناطق شمالی امتداد داشت. به این ترتیب، ایران مالک و محور دو مسیر بزرگ بینالمللی بود؛ مفهومیکه امروز از آن بهعنوان کریدور شمال–جنوب یاد میشود و ادامه همان نگاه تمدنی ایرانی است.
در دوره قاجار نیز شاهد مهاجرت و مهاجرت معکوس بودهایم؛ بهویژه پس از جنگهای ایران و روسیه و از دست رفتن بخشی از سرزمینها. این موجهای مهاجرتی تا امروز ادامه یافتهاند و برخی از آنها ریشههای امنیتی داشتهاند. در عین حال، باید اذعان کرد که در مقاطعی از تاریخ، برخی افراد از این شرایط سوءاستفاده کرده و به کشور و منافع ملی خیانت کردهاند؛ امری که تاریخ هرگز در مورد آن قضاوت مثبتی نداشته و نخواهد داشت.
خطاب من به ایرانیان عزیز است: ایرانیان در طول تاریخ، مالک و صاحب این سرزمین بودهاند. امروز نیز با درک شرایط جنگ ترکیبی، فشارهای امنیتی و تحریمی، مرز خود را با جریانهای خیانتمحور روشن کرده اند. ایرانیانی که دل در گرو ایران دارند، سرمایه واقعی این کشورند و با اتکا به همین سرمایه فکری، دینی و تمدنی، ایران از این مقطع نیز عبور خواهد کرد و آیندهای بهتر در پیش خواهد داشت.
از توجه همه حضار محترم صمیمانه سپاسگزارم.