منازعه ایران و امریکا این روزها به مسئله مهم سیاست و امنیت بین الملل تبدیل شده است و شاید در خاورمیانه مسئله اصلی باشد. ذهن همه سیاستمداران؛ پژوهشگران؛ رسانه‌ها و‌حتی فعالان اقتصادی در منطقه با این مسئله درگیر شده است. آیا ایران و امریکا به توافق میرسند؟ توافق حول چه موضوعاتی خواهد بود؟ توافق پایدار خواهد بود یا موقتی؟ توافق برای هر دو طرف رضایتمند خواهد بود یا فقط برای یک طرف؟ آیا جنگ میشود؟ دامنه جنگ چه خواهد بود؟ آیا جنگ محدود خواهد بود یا فراگیر؟ کوتاه خواهد بود یا فرسایشی؟

 به نظر میرسد پاسخ به سوالات فوق در گرو این خواهد بود که کدام طرف میتواند در «جنگ اراده‌ها»؛ مصمم تر از حریف جلوه کند و اراده خود را به طرف مقابل تحمیل کند.

ترامپ میکوشد با سیاست ابهام و در چارچوب نظریه « مرد دیوانه Mad man theory » اینگونه نمایش دهد که « برای تحمیل اراده خود به ایران حاضر است هر هزینه ای ولو جنگ را پرداخت کند»

او برای این منظور تجهیزات فوق پیشرفته نظامی اش را به منطقه گسیل داشته است؛ صف بندی نظامی‌که آخرین بار در جنگ امریکا علیه صدام در سال ۲۰۰۳ شاهد آن بودیم.

با وجود تهدیدهای لفظی و لشگرکشی ترامپ اما روشن است که او و تیم نزدیکش هنوز برای آغاز جنگ تردیدهایی دارند. اول اینکه آنها از فرسایشی شدن جنگ در هراس هستند و دوم اینکه فارغ از نتیجه جنگ؛ ایران برای آنها جعبه سیاهی است که میتواند در فردای جنگ دردسرهای آشکار و پنهانی برای امریکا ایجاد کند.

پس ترامپ اراده به دیپلماسی بیش از اراده به جنگ دارد؛ اگرچه این دیپلماسی از جنس دیپلماسی اجبار است.

 سوی دیگر ماجرا؛ اراده ایران است. ایران نشان داده است که از جنگ نمی هراسد. جنگ ۱۲ روزه ثابت کرد ایران در پاسخ به تهاجم امریکا و رژیم اسرائیل تردیدی به خود راه نمی دهد. ایران اعلام کرده است الگوی پاسخ دهی او این بار از جنس جنگ ۱۲ روزه نیست و جنگ را منطقه ای و فرسایشی خواهد کرد.

چنانچه این تهدید ایران به باور و ذهن ترامپ بنشیند، برگ برنده ای برای ایران خواهد بود و ایران میتواند علاوه بر بازداشتن امریکا از ماجراجویی نظامی؛ در مذاکرات نیز دیپلماسی اجبار امریکا را به دیپلماسی منصفانه تبدیل کند.

بنابراین عرصه کنونی عرصه جنگ اراده‌هاست.

 نکته کلیدی در جنگ اراده‌ها؛ روایت سازی است به گونه ای که هر دو طرف چه در توافق احتمالی و‌ چه در جنگ احتمالی میخواهند روایت پیروزی بسازند.

وضعیت مذاکرات نشان میدهد امکان رسیدن به توافقی که هر دو طرف بتوانند روایت پیروزی از آن بسازند وجود دارد. توافق احتمالی ولو کفه ترازوی امریکا را سنگین تر کند؛ برای ایران پیروزی بزرگی است چرا که بزرگترین قدرت نظامی جهانی با حمایت ناتو و اسرائیل اراده به حمله نظامی علیه ایران را کنار گذاشته و حاضر شده وارد «بده بستان» با ایران شود. همین قرائت برای ایران پرستیژ و جایگاه داخلی؛ منطقه ای و‌ جهانی می آورد.

توافق میتواند شامل توافق هسته ای با دو ضمیمه « قراردادهای اقتصادی» و‌ «پیمان عدم تجاوز» میان امریکا و ایران باشد. آنگاه در ذیل پیمان عدم تجاوز دو طرف تعهداتی به یکدیگر خواهند داد.

 ترامپ نیز میتواند از توافق با ایران؛ احساس پیروزی نماید. خودش را مرد صلح معرفی کند؛ توافق جدید را جامع تر از برجام معرفی کند و همپیمانان منطقه ای امریکا را متقاعد کند که در قالب پیمان عدم تجاوز؛ ایران و نیروهای وابسته به ایران را مهار کرده است.

بنابراین توصیه راهبردی به ایران این خواهد بود که در جنگ اراده‌ها

اولأ بتواند اراده دفاعی خود را به گونه ای به طرف مقابل القاء کند که بلوف فرض نشود و‌ ثانیأ توافق هسته ای را با دو ستون « پیمان عدم تجاوز» و «مشوق های سرمایه گذاری اقتصادی امریکا» تقویت نماید.

سیدمحمد حسینی، کارشناس ارشد مرکز مطالعات سیاسی و یبن المللی

 (مسئولیت محتوای مطالب برعهده نویسندگان است و بیانگر دیدگاه‌های مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی نیست)