سرزمین عقاب ها و یا هزار سنگر همواره کانون تحولات مهم سیاسی و امنیتی در قلب بالکان بوده است و در یک قرن اخیر فراز و فرودهای زیادی را در دو جنگ جهانی، دوره انور خوجیسم و پسا کمونیستی تجربه نموده است در کشوری که اعتراض مدنی بنیان ضعیفی دارد، تظاهرات فاقد رهبر و وابستگی سیاسی همچنان ادامه دارد بطوری که تیرانا و مقامات اتحادیه اروپا را غافلگیر کرده است. اما معلوم نیست چرا ادی راما بجای پاسخ گویی منطقی و حرفه ای به معترضان، در رویکردی فرافکنی قرار گرفته، اتهامات بی اساسی را دول خارجی و جمهوری اسلامی ایران در راه اندازی اعتراضات وارد می نماید.

اعتراضات در آلبانی سابقه‌ای طولانی دارد و ریشه‌های آن را می‌توان در تحولات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی این کشور پس از سقوط کمونیسم جست‌وجو کرد. برای تحلیل وضعیت کنونی، باید به چند مقطع تاریخی مهم توجه کرد:

الف: آلبانی دوران پس از سقوط کمونیسم  تا سال 2000 میلادی: با فروپاشی بلوک شرق، تظاهرات دانشجویی و مردمی در پایتخت تیرانا آغاز شد و به پایان نظام تک‌حزبی انجامید که مهمترین مطالبات مردم دموکراسی و انتخابات آزاد؛ وضعیت اقتصادی بهتر و زمینه سازی مهاجرت گسترده به کشورهای اروپایی بود. البته مهم‌ترین و خشن‌ترین اعتراضات تاریخ معاصر آلبانی در سال ۱۹۹۷ رخ داد که علت اصلی آن فروپاشی شرکت‌های هرمی  که بخش بزرگی از مردم سرمایه خود را در آنها از دست داده بودند و طی آن حدود دو سوم خانواده‌های آلبانیایی متضرر شدند که از مهمترین پیامدهای آن شورش مسلحانه در سراسر کشور، غارت انبارهای ارتش، کشته شدن هزاران نفر و نهایتا" مداخله نیروهای بین‌المللی به رهبری ایتالیا بود و باید اذعان نمود که این بحران هنوز هم در حافظه سیاسی جامعه آلبانی نقش مهمی دارد.

ب: اعتراضات ضد فساد (دهه ۲۰۱۰): با نزدیک شدن آلبانی به اتحادیه اروپا، موضوع فساد و ضعف نهادهای حکومتی به محور اصلی اعتراضات تبدیل شد. بیشترین نارضایتی‌ها به تقلب انتخاباتی، نفوذ گروه‌های جنایت سازمان‌یافته، بیکاری جوانان و مهاجرت گسترده اختصاص داشت و در سال‌های ۲۰۱۹ و ۲۰۲۰ مخالفان بارها خواستار استعفای نخست‌وزیر شدند.

ج: اعتراضات معاصر (۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶): در سال‌های اخیر چند محور اصلی با تمرکز بر مبارزه سیاسی داخلی و رقابت شدید میان حزب حاکم و اپوزیسیون همچنان ادامه دارد که در آن دو شخصیت کانونی یعنی ادی راما و سالی بریشا نقش اساسی دارند. هم چنین در سال های اخیر اتحادیه اروپا بارها بر ضرورت استقلال قوه قضائیه ، مبارزه با فساد، مقابله با جرائم سازمان‌یافته تأکید کرده است.

در آخرین مورد هزاران نفر در اعتراض به ساخت یک تفرجگاه توریستی لوکس در جزیره سازان، پروژه‌ای که مستقیماً به جرد کوشنر، داماد دونالد ترامپ، مرتبط است، به خیابان‌های تیرانا آمدند. معترضان همچنین دولت ادی راما، نخست وزیر، را به فساد و عدم شفافیت در معاملات مربوط به زمین‌های دولتی متهم کردند. پروژه مجتمع توریستی ماه‌هاست که بحث‌های داغی را در آلبانی برانگیخته است و تظاهرات علیه آن همچنان در حال افزایش است. البته نخست وزیر با فرافکنی و مغالطه، حاضر به عقب نشینی نیست. در بحبوحه درخواست‌های روزانه برای استعفا، ادی راما، نخست‌وزیر، ترجیح داده با عصبیت، شوخ‌طبعی و خشمی‌که به زحمت پنهان می‌شود، واکنش نشان دهد. اما این سوسیالیست کهنه‌کار که زمانی در بروکسل به خاطر سیاست‌های آینده‌نگرانه و طبع خوش‌مشربش در دوران صلح‌آمیزتر مورد ستایش قرار می‌گرفت، از عقب‌نشینی نیز خودداری کرده است. او که سال گذشته برای چهارمین دوره با وعده همگرایی آلبانی، کشوری که زمانی منزوی بود، در اتحادیه اروپا انتخاب شد، سرمایه‌گذاری ۱.۴ میلیارد یورویی را برای تبدیل آلبانی به جذاب‌ترین مقصد گردشگری لوکس در مدیترانه حیاتی توصیف کرد.

از زمان فروپاشی کمونیسم، بیش از سه دهه پیش، آلبانی تاکنون چنین خشم جمعی را تجربه نکرده بود. این دولت دیگر نماینده ما نیست یک شعار فراگیر است . ده‌ها هزار نفر در داخل و خارج از کشور  به دلیل تهدیدی که تفرجگاه‌های پیشنهادی برای حیات وحش و اکوسیستم‌های شکننده‌ی این مناطق ایجاد می‌کنند، در آنچه که به عنوان انقلاب فلامینگو شناخته می‌شود، به خیابان‌ها آمده‌اند و معتقدند این دولت دیگر نماینده آنها نیست چرا که تصمیم گرفته است که نماینده سرمایه‌گذاران الیگارشی مانند ایوانکا ترامپ و جارد کوشنر باشد. این اعتراضات متوقف نخواهند شد، حتی اگر دیگر منحصراً آنها را هدف قرار ندهند.

ایوانکا و همسرش  به خط ساحلی آلبانی نگاه می‌کنند این در حالی است که تنش‌ها در  اولین مکانی که برای توسعه هدف قرار دارد  بالا گرفته و مخالفان با ماموران امنیتی خصوصی که با عجله حصاری برای جلوگیری از دسترسی عمومی ساخته بودند، درگیر شدند. در هرج و مرجی که پس از آن رخ داد، در حالی که تظاهرکنندگان سعی در بالا رفتن از مانع داشتند، فیلمی از یک صاحب خانه محلی منتشر شد که توسط ماموران کشیده می‌شد و در حالی که تماشاگران با وحشت تماشا می‌کردند. ماموران پلیس تصمیم گرفتند مداخله نکنند. یک فعال محیط زیست در شهر ولوره این گونه روایت می‌کند مردم خیلی عصبانی بودند. به هر حال، جزیره سازان یک بنای تاریخی است. من دوستانی دارم که در آن ساختمان‌ها بزرگ شده‌اند و هم جزیره و هم زورنک زیستگاه‌های مهمی‌برای فلامینگوها، فک‌های راهب و لاک‌پشت‌های دریایی سرخ هستند. ایده ساخت یک مجتمع گردشگری ۱۰ هزار اتاقه در شبه جزیره، چیزی را ایجاد کرده است که فکر می‌کنم می‌توان آن را یک انفجار نامید. غارت ذخایر طبیعی چشم‌انداز غارت منابع طبیعی کشوری که همچنان یکی از فقیرترین کشورهای اروپاست توسط گروهی که منتقدان آن را به عنوان بدترین شکل نخبگان جهانی محکوم کرده‌اند، به سرعت خشم عمیقی را نسبت به این غارت برانگیخته است، که نابرابری‌های دیگری را نیز برجسته می‌کند.

این پروژه پس از اصلاح قوانین سختگیرانه حفاظت از مناطق حساس زیست‌محیطی توسط پارلمان آلبانی، تأیید اولیه را دریافت کرد؛ از طرفی اگرچه هیچ مدرکی علنی مبنی بر نقشی که کوشنر در این تغییر داشته است، وجود ندارد اما مخالفان، در نشانه‌ای از عدم شفافیت پیرامون این پروژه، استدلال می‌کنند که سرمایه‌گذاران همچنان یک راز و مبهم هستند و هویت آنها پشت یک شرکت صوری پیچیده در هلند پنهان مانده است. همچنین از سوی دیگر روند قانونی جاری بر سر اختلافات ارضی در زورنک به خشم عمومی دامن زده است.

جمع بندی: با بررسی نوع اعتراضات در  سه دهه گذشته می‌توان گفت که اقتصاد و عملکرد دولت ها محرک اصلی نارضایتی است. از بحران ۱۹۹۷ تا اعتراضات مربوط به هزینه زندگی، مسائل معیشتی نقش محوری داشته‌اند و بی‌اعتمادی به نهادهای سیاسی گسترده است.بسیاری از اعتراضات صرفاً علیه یک دولت نبوده، بلکه علیه کل طبقه سیاسی شکل گرفته‌اند و  برخلاف برخی کشورهای بالکان، بخش مهمی از نارضایتی اجتماعی در آلبانی به مهاجرت قابل توجه منجر شده است بطوری که امروزه جمعیت دیاسپورا از جمعیت ساکن کشور پیشی گرفته است. به هر حال اعتراضات آلبانی عمدتاً ماهیتی اقتصادی و ضدفساد داشته‌اند و برخلاف برخی کشورهای منطقه، کمتر بر پایه شکاف‌های قومی یا مذهبی شکل گرفته‌اند.

علی بمان اقبالی زارچ، کارشناس ارشد مطالعات اورآسیا

 (مسئولیت محتوای مطالب برعهده نویسندگان است و بیانگر دیدگاه‌های مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی نیست)