مذاکرات سیاسی، هسته ­ای و موفقیت در آن

۵ دی ۱۴۰۰
مشاهده ۱۱۱۸

مذاکرات سیاسی دارای چندین ویژگی خاص است که آنها را از انواع دیگر مذاکرات متمایز می­کند. به عنوان مثال، مذاکرات سیاسی معمولاً به منافع عمومی نسبتاً مبهم می ­پردازند، شامل تضادهای ارزشی بوده و یا به طور همزمان «روی صحنه» و «پشت صحنه» انجام می‌شود. این ویژگی‌ها می‌توانند بازدارنده‌های ساختاری برای مذاکره‌کنندگان باشند. مذاکره کنندگان سیاسی و ذینفعان آنها با این چالش روبرو هستند که زمینه ­های سیاسی ممکن است عملکرد ضعیف مذاکرات را تقویت کند. با توجه به در جریان بودن مذاکرات هسته­ ای جهت احیای برجام، نوشتار پیش رو به سابقه شروع این روند و نکاتی جهت موفقیت هر چه بیشتر مذاکرات خواهد پرداخت.

فعالیت هسته­ ای ایران از دهه 1950 با همکاری شرکای بین ­المللی، بویژه ایالات متحده تحت عنوان اتم برای صلح آغاز گردید و اولین راکتور تحقیقاتی تهران در 1952 ساخته شد. در سال 1968 ایران معاهده منع گسترش سلاح­های هسته ­ای را امضا کرد و در سال 1973 موافقتنامه پادمان خود را با آژانس بین ­المللی انرژی اتمی منعقد نمود. بعد از انقلاب اسلامی ایران و بحران گروگانگیری، برنامه ایران به موضوعی بحث برانگیز مبدل گردید و ایالات متحده و سایر دولت ها از جمله فرانسه و جمهوری فدرال آلمان کمک ­های خود را در این زمینه متوقف کردند. ایالات متحده به آژانس انرژی اتمی و چین فشار آورد تا از تولید هگزافلوراید اورانیوم که در غنی ­سازی اورانیوم و ساخت و ساز هسته ­ای کاربرد دارد، جلوگیری شود. اما با این ­حال، فعالیت ­های ایران ادامه یافت. بین سال های 2003 تا 2005 تلاش ­های دیپلماتیک برای حل این موضوع به جایی نرسید. در سال 2006، شورای حکام آژانس از ایران خواست که غنی سازی و بازفرآوری را متوقف و یا موضوع را به شورای امنیت سازمان ملل ارجاع دهد و این جرقه ­ای برای شروع مذاکرات طولانی بین ایران و قدرت های جهانی در خصوص فعالیت ­های هسته ای ایران گردید.

مذاکراتی که منجر به برجام گردید نتیجه تقریباً دوازده سال مذاکره از 2003 تا 2015 بود و از قالب، فرآیند و ساختار منحصر به فردی برخوردار بود. چین، فرانسه، آلمان، فدراسیون روسیه، بریتانیا و ایالات متحده در کنار نماینده عالی اتحادیه اروپا در امور خارجی و امنیت در آن شرکت داشتند. در دور جدید مذاکرات جهت احیای برجام نیز مذاکره کنندگان در میدانی نشسته ­اند و پرچم ­های چین، اتحادیه اروپا، فرانسه، آلمان، ایران، روسیه و بریتانیا در پشت سر آنها دیده می ­شود. برجام نمونه عالی از اهمیت گفتگو در روابط بین ­المللی و پتانسیل بزرگ دیپلماسی چندجانبه در زمینه عدم اشاعه هسته­ ای است؛ در صورتی که اراده سیاسی برای دستیابی به توافق از سوی همه طرف­ های دیپلماتیک وجود داشته باشد. موفقیت در مذاکرات در چند نکته نهفته است که در ذیل به برخی­ از آن­ها پرداخته خواهد شد:

  • اراده سیاسی: وجود اراده سیاسی و فوریت جهت حل و برون رفت از بحران ایجاد شده، نقش بسیار مهمی در شروع مذاکره و جدیت در استمرار و پیگیری فرایند تا حصول نتیجه دارد.
  • روابط انسانی: تعامل مستمر بین مذاکره ­کنندگان، کارشناسان یا مقامات سیاسی و فنی کلید موفقیت مذاکره محسوب می ­شود. زیرا توسعه روابط افراد سبب کاهش موانع گفتگو و برطرف شدن شک و تردید از پیشنهادات و ایده ­ها می­گردد.
  • جامعیت تیم مذاکره: بدین معنا که تیم مذاکره کننده باید متشکل از کارشناسان حوزه ­های مختلف باشد و کارشناسان سیاسی، فنی و علمی در دسترس باشند تا با عملی شدن تماس و دسترسی آنی، حصول نتیجه در زمان نسبتاً کوتاه را فراهم سازند. استفاده از نظرات همه این کارشناسان در حین انجام کار ضروری است. داشتن درک درست از زمینه ­ها و محدودیت ­ها و پذیرش مصالحه در سطح سیاسی به عنوان قوت و نه ضعف نیز باید مورد اهتمام باشد.
  • انعطاف پذیری: روند برقراری گفتگو و مذاکرات در دستیابی به توافق نهایی باید انعطاف ­پذیر باشد. اگرچه این امر ممکن است واضح به نظر برسد اما جهت موفقیت یک فرآیند باید امکان تغییر در مسیر و رایزنی ­های طرفین مذاکره و همچنین بین مذاکره کنندگان و ذینفعان آنها فراهم باشد.
  • تمرکز موضوعی مذاکرات: تنش ­ها و اختلاف ­های نظری پیشینی و پسینی اعم از داخلی، منطقه­ ای و بین­ المللی سبب می­ گردد که روند مذاکرات با مشکل مواجه گردد. در مقابل، باید فرایندی موازی و مستقل جهت حل سایر اختلاف نظرها پیگیری گردد. تفکیک بحث­ ها، امکان تفاهم طرفین را افزایش می ­دهد.
  • پاداش­ ها و ضمانت ­ها: نهایتا روند مذاکره به صورت ترکیبی از پاداش و ضمانت ­ها باشد تا سبب کناره گیری، نا اُمیدی و طفره رفتن اعضا از مسیر مذاکره و توافق نهایی نگردد.

فاطمه محمدی، کارشناس مرکز مطالعات سیاسی و بین المللی

  (مسئولیت محتوای مطالب برعهده نویسندگان است و بیانگر دیدگاه‌های مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی نیست)

 

متن دیدگاه
نظرات کاربران
تاکنون نظری ثبت نشده است